Het onderzoek naar particulier geven aan de creatieve sector

Leve het
Geven

Leve het Geven onderzoekt hoe kunstenaars en creatieve professionals optimaal kunnen profiteren van de bloeiende culturele filantropie in Nederland. Hoe kunnen we het particulier geven aan individuele makers stimuleren?

In 2020 onderzochten Stichting voordekunst en Van Dooren Advies in opdracht van Platform ACCT de mogelijkheden in “Leve het Geven – een onderzoek naar particulier geven aan creatieve professionals.”

Vanaf 2021 bundelen voordekunst, Prins Bernhard Cultuurfonds en CineCrowd, in opdracht van Platform ACCT,  de krachten en zetten het programma Leve het Geven door! Mogelijk gemaakt door het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap worden er gelden beschikbaar gesteld om particulier geven aan individuele makers en instellingen in Nederland te stimuleren.

Smaakmakers

In 2021 worden de gevonden uitkomsten en potentiële geef-hulpmiddelen verder doorontwikkeld met behulp van een pilotgroep makers, de Smaakmakers.

Als onderdeel hiervan organiseren we in samenwerking met Cornelis Serveert drie Werksessies. Tijdens deze bijeenkomsten met de Smaakmakers en ‘meedenkers’ uit het veld testen we de hulpmiddelen in de praktijk, en geven de deelnemers input voor de doorontwikkeling.

Als onderdeel van het programma Leve het Geven dragen vanaf nu alle provinciale afdelingen van Prins Bernhard Cultuurfonds bij aan crowdfundingcampagnes op voordekunst. Makers en instellingen die een crowdfundingcampagne starten op voordekunst, kunnen daarbij een donatie ontvangen van één van de provinciale afdelingen Prins Bernhard Cultuurfonds. Alle twaalf provinciale afdelingen van Prins Bernhard Cultuurfonds dragen bij! Hier vind je een selectie van campagnes die via dit programma ondersteund zijn. Lees hier alles over matchfunding en Leve het Geven.

Dankzij donateurs en Prins Bernhard Cultuurfonds kan de theatertour van de band Route 16 straks van start! ‘’Wauw!! Vandaag hebben we te horen gekregen dat het Prins Bernhard Cultuurfonds bijdraagt aan onze crowdfunding!! […] Dit brengt ons nog een stukje dichter bij onze droom!’’ vertellen ze op de campagnepagina.  Route 16 is een Nederlandse pop/rock band met een Nashville sound. Er is een zelfgeschreven album tot stand gekomen en met dat album willen ze dolgraag het theater in wanneer het weer kan. Vind hier meer projecten.

Goed nieuws! De campagne van Harten over de Liefde heeft een bijdrage ontvangen van Prins Bernhard Cultuurfonds Noord-Holland! ‘’Met nog 7 uur op de klok krijg ik net een telefoontje van Voor de Kunst. Eén van hun matchfundingpartners, Het Prins Bernhard Cultuurfonds Noord-Holland, draagt bij aan de CD ‘van Harten voor de Liefde’! Wat een mooie verrassing en dat net voor Koningsdag.’’ aldus Henk-Jan op zijn campagnepagina. Vind hier meer projecten.

Doe mee!

In 2021 organiseren we regelmatig Werksessies rondom particulier geven aan individuele makers. Wil je een sessie bijwonen, of heb jij ideeën over het stimuleren van geven aan makers en cultuur? Wil je deze met ons delen? Graag! Neem contact op met Lisanne Brouwer: lisanne@voordekunst.nl.

Op de hoogte blijven?

Inspiratie

Verschillende ophaalacties en tegemoetkomingsregelingen voor cultuur tijdens de coronacrisis – als de NOW (Noodmaatregel Overbrugging Werkgelegenheid) van de UVW, de TOZO voor zelfstandigen en de extra €482 miljoen aan steunmaatregelen van de overheid – zijn broodnodig, maar houden particulieren op afstand. Mensen hebben nog steeds het gevoel dat de overheid volledig verantwoordelijk is, maar dat is al lang niet meer het geval. ‘Hoe vertel je mensen dat cultuur een goed doel is, net als kankerbestrijding of natuurbehoud?’, stelde De Volkskrant. De donatieknop verscheen op menig platform, maar directeur van voordekunst Kristel Casander waarschuwt voor de gevolgen van deze ‘onschuldige’ knop: “Donateurs werven kost tijd. Je moet duidelijk maken waar je geld voor nodig hebt, en hoeveel. Transparant zijn. Zo’n donatieknop zonder uitleg kan juist tegen je werken.” De crowdfundcampagne van het HEM en de print verkoopcampagne van Pictures for Purpose zijn daarentegen voorbeelden met een duidelijke strategie, hierdoor kunnen zij (nog even) blijven bestaan en kunstenaars ondersteunen. Het Financieel Dagblad onderschrijft ook het belang van de mecenas: “de mecenas is hard nodig in een tijd waarin kabinet Rutte de broekriem aantrekt. Over smaak valt te twisten, over het belang van kunst in de maatschappij niet.” Maar, zoals Jolien Schuerveld, directeur van het Concertgebouw Fonds, terecht constateert, voor cultuur ontbreekt nog steeds een breed georganiseerd draagvlak. Leve het Geven schept meer duidelijkheid over de mogelijkheden van particulier geven aan makers. Daarmee hopen wij bij te dragen aan het vergroten van het draagvlak voor de culturele sector.

Zeven op de tien mensen vinden het heel erg als er door de coronacrisis culturele initiatieven en gezelschappen failliet gaan, blijkt uit een opinieonderzoek van het Prins Bernhard Cultuurfonds uit 2020. Toch heeft slechts 10% extra gedoneerd om musea, theater- en muziekgezelschappen te steunen. Toch zijn er ook positieve cijfers op gebied van particulier geven. 18,5% van de respondenten geeft aan de sector te steunen met een eenmalige gift/donatie en 17,8% zou dit nog graag willen doen. 9,3% doneert daarnaast nu structureel en 6,4% geeft aan dit nog te willen doen. Van degenen die de culturele sector financieel (willen) steunen, geeft een zesde aan dat de fiscale aftrek van invloed is op de hoogte van de gift. Hoewel er geen verschil wordt gemaakt tussen geven aan culturele instellingen en geven aan creatieve professionals zijn dit vrij hoopvolle cijfers voor de verdere stimulering van particulier geven. Maar aan de echte mentaliteitsverandering – waarbij de bevolking verantwoordelijkheid neemt voor het voortbestaan van haar culturele sector – moet nog hard worden gewerkt.

Nederland is een vrijgevig land. Volgens het doorlopende onderzoek van het Centrum voor Filantropische Studies aan de VU, Geven in Nederland, gaven huishoudens, bedrijven, kansspelen, fondsen en nalatenschappen in 2018 samen maar liefst 5.7 miljard euro aan goede doelen. 43% daarvan, € 2.421 miljoen, kwam rechtstreeks bij huishoudens vandaan, en 8% (€ 433 miljoen) werd door fondsen (uit opbrengst vermogen) geschonken. Maar welk aandeel heeft cultuur in dit plaatje? Van alle giften in 2018 ging een ruime 5% (€ 309 miljoen) naar cultuur. Particulieren gaven € 78 miljoen en fondsen € 16 miljoen. Dat zou optellen tot een totaal van € 94 miljoen particuliere giften aan kunst en cultuur in 2018. Ook crowdfunding kwam aan bod: 10% van de huishoudens in Nederland geeft wel eens aan crowdfunding. Bij goed relatiebeheer en bij mogelijkheid tot matchfunding zijn donateurs eerder geneigd te geven. Helaas maakt Geven in Nederland geen onderscheid tussen verschillende typen ontvangers (individuele makers versus culturele instellingen) binnen de sector kunst en cultuur.

Zullen de kunsten na de coronacrisis meer lokaal geworteld zijn?”, vroeg Alex Burghoorn zich af in De Volkskrant. In het begin van de crisis zocht de museumsector massaal naar online opties en oplossingen, zodat de museumbezoeker nog altijd ‘naar het museum’ kon. Waar veel musea zich daarmee richten op het publiek, zochten Het Stedelijk Museum Schiedam & De Lakenhal voornamelijk naar mogelijkheden om kunstenaars en collectieven direct te steunen. Inmiddels oud-directeur van Museum De Lakenhal Meta Knol vertelde in het NRC dat “iedereen die het zich kan veroorloven, nu kunst moeten kopen”. De Lakenhal koos er ook daarom voor om twaalf kunstenaars van collectief ROEM de vrije hand te geven met €12.000. Stedelijk Museum Schiedam heeft met dank aan De Groot Fonds en het Fonds Schiedam zo’n €17.500 beschikbaar gesteld voor individuele kunstenaars om troostkunst te maken. De musea zijn hard getroffen, maar de kunstenaars wellicht nog veel harder. Het dicht bij huis zoeken van samenwerkingen in de culturele sector kan daarom bijdragen aan een vitale sector. “Voordeel van zo’n diepere verankering in het lokale of nationale speelveld kan zijn dat de band met de buurt groei, wat ook financieel voordeel kan opleveren”, schrijft Burghoorn. Het steunen van kunstenaars door musea kan daarmee wellicht ook het particulier mecenaat bevorderen. De kunstenaar aan de achterban van een museum koppelen lijkt daarmee niet meer op belangenverstrengeling, maar op een optimale samenwerking.

De actie ‘Doe Mee Met je AOW’ is een mooi voorbeeld van particulier initiatief. AOW’ers zorgden er zowel in 2020 als in 2021 voor dat steun “terecht komt waar het nu het hardst nodig is: bij culturele makers die geen langdurige subsidie krijgen”. Op deze manier vindt zowel geld buiten als binnen de sector haar nieuwe bestemming. In 2020, tijdens de eerste editie van de actie, is er €1.098.998,23 opgehaald, waarbij minister Van Engelshoven dit bedrag heeft verdubbeld. Individuele makers konden hier via het Cultuurmakersfonds in aanmerking voor komen met de voorwaarde dat of hun werk is aangesloten bij een stichting of dat zij deel uitmaken van een collectief (def. “minimaal drie makers die werkzaam zijn in dezelfde of verschillende kunstdiscipline(s)”). Bedenk als gever altijd goed waar je geld naartoe gaat: een fantastisch initiatief, maar veel (nieuwe) individuele kunstenaars zijn bij dit steunfonds wellicht buiten de boot gevallen. 

Popmecenaat: hoe richt je dat in? Spotify introduceerde tijdens de coronacrisis een donatieknop, waarvan een deel naar het Noodfonds Muziek ging – een gift aan de zwaarst getroffen rechthebbenden van Buma/Stemra en Senaen een deel rechtstreeks naar de artiest wiens muziek je graag draait. Maar Rocco Hueting, toetsenist van rockband De Staat, en hoogleraar Helleke van den Braber beargumenteren in De Volkskrant dat dit geen duurzame oplossing is: ‘Mecenaat in de pop kan bloeien als het wederkerig van aard is, gericht op uitwisseling’. Hoe moet het dan wel? ‘Geefkringen op maat, door bands zélf ontwikkeld, passend bij wie ze zijn’. Daarvoor moeten echter wel eerst enkele taboes doorbroken worden, stelt ook 3voor12: trotse artiesten blijven twijfelen over doneren en crowdfunding, zelfs nu.

“In dit onderzoek gaan we in gesprek met makers, donateurs en andere stakeholders om tot een breed gedragen en praktisch voorstel te komen om particulier geven te stimuleren.”

Roy Cremers oprichter voordekunst

“Geven aan kunstenaars is waardevol en van alle tijden, maar complexer dan je denkt. Mecenaat is een spel van geven en nemen dat zijn eigen rituelen, ideaalbeelden, taboes en gevoeligheden kent. Meer inzicht daarin is cruciaal om makers én gevers de komende jaren vooruit te helpen.”

Helleke van den Braber hoogleraar Mecenaatstudies Universiteit Utrecht

© Tijl Akkermans
“Platform ACCT werkt aan een stevige, duurzame arbeidsmarkt voor de culturele en creatieve sector, onder meer door het verdienvermogen van de sector te versterken. Daarin past het onderzoek naar particulier geven dat Stichting voordekunst samen met anderen en als onderdeel van onze Arbeidsmarktagenda uitvoert”

Erik Akkermans interim voorzitter Platform ACCT